Tại sao họ Nguyễn trở thành họ phổ biến ở Việt Nam

Tính đến năm hai nghìn lẻ mười chín, họ Nguyễn là họ phổ biến nhất ở Việt Nam, chiếm hơn ba mươi chín triệu trên tổng số chín mươi sáu triệu dân của đất nước, tức là khoảng bốn mươi phần trăm. Nếu dựa theo tỷ lệ này, thì cứ ba người Việt Nam mà bạn sẽ gặp, có ít nhất một người mang họ Nguyễn.

Nguyễn cũng là họ gốc Đông Á phổ biến bậc nhất trên thế giới, cùng với các họ như Ly, Gaza, Hinders, Conales, Jan, Smirnov, Juan, Mueller và Smith. Thì Nguyễn là một trong mười họ phổ biến nhất. Có khoảng chín mươi triệu người mang họ này và có thể bắt gặp ở khắp năm châu bốn biển, trở thành một trong những họ quan trọng nhất cấu thành các cộng đồng người gốc Á hải ngoại.

Đáng chú ý là sự phổ biến của họ Nguyễn ở Úc hay nhiều nước Âu Mỹ là do các cộng đồng người Việt Nam di cư mà ra. Ở Úc, Nguyễn là họ phổ biến thứ bảy, chỉ đứng sau Smith. Trong danh bạ điện thoại ở Melbourne, đây cũng là họ phổ biến thứ năm mươi bốn ở Pháp. Tại Hoa Kỳ, đây là họ phổ biến thứ năm mươi bảy theo tài liệu điều tra dân số năm hai nghìn. Nó đứng thứ năm mươi sáu ở Na Uy và đứng đầu danh sách tên họ nước ngoài tại Cộng hòa Séc.

Vậy bạn có bao giờ tự hỏi rằng vì sao mà họ Nguyễn lại phổ biến đến như vậy chưa? Nếu rồi, thì hãy cùng Spyrun tìm hiểu xem điều gì đã đưa họ Nguyễn trở thành một trong những họ phổ biến bậc nhất thế giới nha.

Lưu ý, nội dung video dựa trên bài viết "Bốn mươi triệu người Việt mang họ Nguyễn."

Câu chuyện về dòng họ gắn liền với nhiều biến cố lịch sử nước ta của tác giả Phê Phê đăng tải trên website của Spyroom. Các bạn có thể theo dõi và ủng hộ các bài viết của tác giả qua đường link bên dưới nha.

Trước khi đi tiếp, thì Spyroom có một thông tin rất quan trọng cần chia sẻ với các bạn. Đó là Talk Show "Em Út" của nhà nhẹ Spyroom mới đây đã có màn debut và sẽ là điểm dừng chân tiếp theo cho những khán giả đam mê podcast.

Talk Show sẽ tập trung hoàn toàn vào việc làm podcast thông qua ba show chính:

- Society, podcast dùng góc nhìn khoa học để lý giải thế giới với khách mời là những thạc sĩ, tiến sĩ có tiếng trong từng mảng. - The Creator, podcast đào sâu vào hành trình và bí quyết thành công ở mảnh đất làm sáng tạo. - Và thứ ba là A Bitter Sweet Life, nơi chúng mình chia sẻ những câu chuyện đắng ke ngọt bù của cuộc sống để giúp người nghe cảm thấy yêu đời hơn.

Link dẫn đến Talk Show sẽ được chúng mình để dưới phần mô tả và bình luận ở phía bên dưới.

Còn bây giờ thì quay trở về với chủ đề chính ngay từ nào, một nguồn gốc họ Nguyễn tại Việt Nam. Trước giai đoạn Bắc Thuộc, không có nhiều ghi nhận về các họ cũng như cách đặt họ của người Việt. Hay nói cách khác, thời kỳ này khả năng rất cao là người Việt chưa có họ. Việc đặt họ có lẽ mới chỉ bắt đầu cùng với thời kỳ Bắc Thuộc ở Việt Nam, do ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa. Họ Nguyễn được cho là bắt nguồn từ người thuộc về nước Nguyễn thời Thương Chu. Đây là một tiểu quốc tương đối nhỏ với dân số không quá đông. Tương truyền, sau khi bị diệt quốc, thì người đức này chạy đi tứ xứ và giữ họ Nguyễn để nhớ về gốc gác.

Trong giai đoạn đầu của thời kỳ Bắc thuộc, có một quan chức của chính quyền đô hộ mang họ Nguyễn được điều tới Việt Nam là Nguyễn Phú. Do văn hóa thân tộc của thời kỳ này, có lẽ Nguyễn Phú đã mang theo một số thân nhân của mình sang Việt Nam. Tuy nhiên, số lượng những người họ Nguyễn này có lẽ là không nhiều, lại thuộc tầng lớp thượng lưu, nên khó có thể tạo thành một cộng đồng lớn được.

Vào thời kỳ Nam Bắc Triều, từ năm 420 đến năm 589, Trung Nguyên đại loạn. Rất nhiều người Trung Hoa, trong đó có cả những người mang họ Nguyễn, đã di cư từ phương Bắc xuống phía Nam. Bộ phận người Nguyễn tị nạn này sau đó hòa huyết cùng cư dân bản địa để tạo nên thêm một bộ phận đáng kể người có họ Nguyễn. Đến năm 907, một biến cố chính trị lớn diễn ra, khiến Trung Nguyên lại phân chia sâu sắc, gọi là thời Ngũ Đại Thập Quốc. Từ năm 907 đến năm 979, trong khoảng thời gian này lại có nhiều người hậu Nguyễn di tản về phương Nam, gia nhập vào cộng đồng người Việt. Như vậy, hậu Nguyễn ban đầu là một họ của người Trung Quốc. Một bộ phận người hậu Nguyễn từ Trung Hoa sau đó đã di cư tới Việt Nam, hòa huyết cùng với dân bản địa để hình thành nên cộng đồng người hậu Nguyễn đầu tiên tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cùng với họ Nguyễn, thì những họ khác cũng đã được du nhập vào nước ta. Nguyễn cũng chỉ là một tiểu quốc không thực sự quá đông dân cư, vậy nên việc di dân kể trên chỉ là tiền đề cho sự xuất hiện và phát triển của họ Nguyễn tại Việt Nam, chứ chưa thực sự giải thích được cho số lượng người mang họ Nguyễn nhiều hơn các họ khác.

Hai, những cuộc đổi họ thời phong kiến. Năm 1232, vương triều nhà Lý sụp đổ, nhà Trần lên ngôi cai quản Đại Việt. Ta lúc đó Trần Thủ Độ, với tư cách là Trung Vũ Đại Vương, đã bắt tất cả cựu hoàng tộc nhà Lý phải đổi họ thành Nguyễn để tránh phạm húy. Lý do được đưa ra là Trần Nguyên Tổ, tức ông nội của Trần Thái Tông, có tên thật là Trần Lý. Như vậy, theo lệnh của Trần Thủ Độ, bỗng dưng có một lượng lớn người họ Nguyễn do họ Lý đổi sang.

Kể đến, vào năm 1592, nhà Mạc cũng bị thất thế và suy tàn. Con cháu nhà Mạc vì sợ kẻ thù đuổi giết mà đổi hết họ tên, từ một họ Mạc chia thành hơn bốn mươi họ khác nhau, trong đó có họ Nguyễn. Thế là lại có thêm một lượng lớn người họ Nguyễn xuất hiện do bình biến mà ra.

Lần thay tên đổi họ sang họ Nguyễn tiếp theo bắt nguồn từ giai đoạn Trình Nguyễn phân tranh và sự lên ngôi của nhà Nguyễn. Lúc này, trước sự trả thù có thể nói là tương đối khắc nghiệt của vua Gia Long với Tằng Dư của Triệu Đại Tây Sơn, còn cháu chú Trình để tránh rơi vào tầm ngắm đã đổi họ thành Nguyễn và di tản đi nhiều nơi.

Trên đây, chúng ta mới chỉ đề cập đến những lần đổi họ lớn. Ngoài ra, thì còn rất nhiều vụ đổi họ diễn ra với quy mô nhỏ hoặc chậm hơn. Hơi phong kiến, việc đổi họ sang cùng họ của vương triều cầm quyền sẽ mang lại nhiều lợi ích, thể hiện sự trung thành. Thế nên, kể từ thế kỷ thứ mười tám, có nhiều gia đình đổi thành họ Nguyễn cũng không phải chuyện lạ. Như vậy, bất kể vô tình hay hữu ý, nhiều lần thay tên đổi họ ở nước Việt xưa đều ghi nhận các họ khác đổi sang họ Nguyễn, khiến số lượng người mang họ này có số lượng lớn hơn rất nhiều so với các họ khác. Tuy nhiên, những cuộc đổi họ kể trên đa phần là áp dụng với các gia đình trí thức, thế gia hay quý tộc. Đó là bởi vào thời kỳ này, hầu như chỉ có giới trung thượng lưu mới có họ. Vậy thì do đâu mà họ Nguyễn đã trở thành một họ phổ biến cho đại đa số người Việt Nam?

Ba, thời Pháp thuộc. Đến thế kỷ 19, khi người Pháp sang xâm lược Việt Nam, một số quyết định của họ đã khiến số lượng người mang họ Nguyễn ngày càng tăng lên nhiều hơn. Khi Việt Nam trở thành thuộc địa của người Pháp, lần đầu tiên người Pháp có cuộc điều tra về dân số với quy mô lớn nhất trên khắp Việt Nam.

Trật rối xảy ra khi họ nhận thấy đại đa số người Việt là nông dân. Như đã nói ở trên, thời kỳ này hầu như chỉ có giới trung thượng lưu mới có họ. Điều đó đồng nghĩa với việc rất rất nhiều người Việt đương thời ở trong tình trạng không có họ, rất khó cho việc thống kê. Vậy thì phải làm như thế nào? Người Pháp liền nghĩ ra một cách: chẳng phải triều Nguyễn là triều đại hiện tại của người Việt sao? Vậy cứ để những người không mang họ đó thành họ Nguyễn là được.

Theo đó, các quan chức pháp lệnh cho ghi hết tên những người không có họ là họ Nguyễn để dễ thống kê. Bởi vậy mà bỗng dưng lại có thêm vô số người mang họ Nguyễn kể từ lúc đó. Rõ ràng là số phận đẩy đưa biến họ Nguyễn trở thành họ phổ biến nhất ở Việt Nam. Kỳ thực, cho dù không có người Pháp, họ Nguyễn vẫn là một dòng họ lớn nhất Việt Nam; tuy nhiên, địa chỉ một tỷ lệ lớn như bây giờ không thể không kể tới tác động của người Pháp.

Trên đây, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về khoảng lịch sử ly kỳ từ khởi nguồn cho đến lúc phát triển thành một trong những họ phổ biến nhất của họ Nguyễn Việt Nam. Bây giờ, nếu có một người quen họ Nguyễn nào, bạn hãy nói với họ rằng họ đang mang một họ vô cùng ý nghĩa và đặc biệt. Hoặc bạn cũng có thể mời họ xem, like và share video này để có thêm nhiều người biết đến và hiểu rõ hơn về lịch sử thú vị của họ Nguyễn nha.

Còn bây giờ thì xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những video lần sau. Đây là Spy Room, còn mình là Nam và mình cũng mang họ Nguyễn.